Bisiklet Kazasında Kusur Nasıl Belirleniyor? (Yasal Haklarımız ve Kusur Oranları)

Selamlar herkese,

Trafikte bisiklet kullanan herkesin en büyük kabuslarından biri maalesef kazaya karışmaktır. İşin kötüsü, bir kaza yaşandığında araç sürücülerinin veya olay yerine gelen kolluk kuvvetlerinin (polis/jandarma) ilk refleksi genellikle "Bisikletin trafikte ne işi var?" ya da "Emniyet şeridinden gitmiyordun" diyerek suçu doğrudan bisikletliye yıkmak olabiliyor.

Pekala, işin aslı ve yasal boyutu nedir? Türkiye'deki Karayolları Trafik Kanunu (KTK) ve adli trafik bilirkişileri, bir bisiklet kazasında kusur oranını (%25, %50, %75 veya %100) neye göre belirliyor? Maddeler halinde yasal haklarımızı ve kusur dağılım mantığını masaya yatıralım.

1. Temel Yasal Statü: Bisiklet Bir "Taşıttır"​

Kusur belirlenirken bakılan ilk şey tarafların yasal tanımıdır. KTK Madde 3’e göre bisiklet bir taşıttır ve sürücüsü de araç sürücüsüdür.

• Kazanımımız: Trafikte bir otomobil hangi haklara ve sorumluluklara sahipse, kurallar dahilinde bisikletli de aynı haklara sahiptir. Size "Burası yol, kaldırımdan git" diyen araç sürücüsü yasal olarak haksızdır; çünkü aksine, bisikletin kaldırımda sürülmesi yasaktır (Kusur sebebi sayılır).

2. Bisiklet Yolunun Varlığı (En Kritik Kusur Maddesi)​

Kusur dağılımında bilirkişilerin ilk baktığı yer KTK Madde 66'dır. Bu madde der ki: "Bisiklet yolu olan yerlerde, bisikletlilerin taşıt yolunda sürmesi yasaktır."

• Senaryo A: Kazanın olduğu yerde ayrılmış bir bisiklet yolu var ama siz ana yoldan gidiyordunuz ve bir araç size çarptı. Bu durumda, haklı bile olsanız sırf bisiklet yolunu kullanmadığınız için kusur oranı (en az %25 veya %50 oranında) size yazılır.
• Senaryo B: Kazanın olduğu yerde bisiklet yolu yok. Bu durumda sağ şeridi (veya emniyet şeridini) kullanma hakkınız yasaldır. Araç gelip size çarparsa kusur tamamen araç sürücüsüne ait olur.

3. Şerit Kullanımı ve "Sağ En Yakın" Kuralı​

Eğer bisiklet yolu yoksa, bisikletliler taşıt yolunun en sağ şeridini kullanmak zorundadır. Yan yana en fazla iki bisiklet sürülebilir.

• Eğer siz yolun ortasından, sol şeritten veya trafiği tehlikeye düşürecek şekilde zikzak çizerek gidiyorsanız ve kaza yaşanırsa, "Şerit izleme kuralına uymamak" maddesinden asli kusurlu (suçlu) ilan edilirsiniz.
• Ancak en sağ şeritten çizginizi bozmadan giderken arkadan gelen araç size çarparsa, KTK Madde 56 (Güvenli mesafe bırakmamak) ve Madde 52 (Hızını yol ve hava şartlarına göre ayarlamamak) uyarınca arkadan çarpan araç %100 kusurlu bulunur.

4. En Sık Yaşanan Kaza: "Sağ Kapı Açılması" (Dooring)​

Şehir içinde en çok karşılaştığımız kaza türü, yol kenarına park etmiş bir aracın dikkatsizce kapısını açması ve bisikletlinin o kapıya çarpmasıdır.

• Kusur Kimdedir? KTK Madde 73 uyarınca, araç içindekiler trafiği kontrol etmeden kapı açamazlar. Bu kazalarda kapıyı açan araç sürücüsü/yolcusu %100 asli kusurlu bulunur. Bisikletliye genellikle kusur verilmez.

5. Donanım Eksiklikleri Kusur Oranını Etkiler mi? (Kask, Işık, Yelek)​

Kaza tespit tutanağı tutulurken veya adli süreçte bisikletinizin ve sizin üzerinizdeki donanımlar kusur oranını doğrudan etkiler:

• Gece Sürüşü (Işık ve Yelek): Yasaya göre gece sürüşlerinde bisiklette ön beyaz ışık, arka kırmızı reflekter/ışık ve sürücüde reflektif yelek/kıyafet olması zorunludur. Gece ışıklandırmanız veya yeleğiniz yokken bir araç size çarparsa, sürücü "Onu göremedim, fark etmem imkansızdı" savunması yapar. Bilirkişi bu durumda bisikletliye çok ciddi oranda kusur yazar.
• Kask Meselesi: Türkiye'de (mevcut yasalar dahilinde) profesyonel/sportif amaçlı turlar haricinde normal şehir içi ulaşımda kask takmamak doğrudan bir "asli kusur" maddesi değildir. Ancak kaza sonrası yaralanmalı veya ölümlü davalarda, kask takmamış olmak Tazminat Kanunu'ndaki "Müterafık Kusur" (zararın artmasına kendi kusuruyla sebebiyet verme) maddesinden tazminatınızın düşürülmesine yol açabilir.

Kaza Anında Haklarımızı Korumak İçin Ne Yapmalıyız?​

Bir kazaya karıştıysanız (ve sağlık durumunuz elveriyorsa) şu adımları mutlaka izleyin:

1. Fotoğraf ve Video Çekin: Araçların konumunu, yolun durumunu, fren izlerini ve eğer varsa bisiklet yolunun olmadığını/uzaklığını geniş açıdan fotoğraflayın.
2. Kamera Kaydı Arayın: Kask kameranız varsa harika. Yoksa çevredeki dükkanların, MOBESE kameralarının açısını kontrol edin ve polise bildirin.
3. Tutanak Tutturun: Yaralanma varsa zaten ambulans ve polis gelmek zorundadır. Maddi hasarlıysa araç sürücüsüyle anlaşarak normal kaza tespit tutanağı tutabilirsiniz. Tutanaktaki açıklama kısmına yasal hakkınız olan "En sağ şeritten karayolları kanununa uygun şekilde seyir halindeyken..." ibaresini mutlaka ekleyin.

Özetle: Trafikte haklılığınızı kanıtlamanın yolu kurallara tam uymaktan geçer. Bisiklet yolunu kullanmak, gece ışıklarını eksik etmemek ve sağ şeridi ihlal etmemek sizi yasal olarak her zaman "korunan taraf" konumunda tutar.

Daha önce trafikte böyle tehlikeli bir durum ya da karakolluk bir kaza süreci yaşadınız mı? Sizin karşılaştığınız spesifik bir senaryo varsa onun üzerinden de yasal yorumlama yapabiliriz.